Διαταραχή Συναισθηματικής Υπερφαγίας- Δρ. Τέσσα Χριστοδούλου

Τι είναι η Συναισθηματική Υπερφαγία;
Τα άτομα με διαταραχή Συναισθηματικής Υπερφαγίας (ΣΥ) καταναλώνουν ασυνήθιστα μεγάλες ποσότητες φαγητού το οποίο λειτουργεί αντισταθμιστικά στην υπάρχουσα φόρτιση. 

Τα επεισόδια γίνονται συνήθως κρυφά και συνοδεύονται από ενοχές ή άγχος. 
Παρόλο που η ΣΥ θεωρείται από πολλούς η πιο κοινή διαταραχή πρόσληψης τροφής δεν αποτελεί ακόμα
ξεχωριστή διαγνωστική κατηγορία (Diagnostic and Statistical Manual of Mental disorders, DSM-IV, 1994).

Η βιολογική πείνα διαφοροποιείται σε πολλά σημεία από τη συναισθηματική. 

Η πρώτη συνήθως έρχεται αργά και σταδιακά και δεν χαρακτηρίζεται από επιλεκτικότητα. 
Στη συναισθηματική πείνα κυριαρχεί ο παρορμητισμός και η έντονη επιθυμία για ένα φαγητό πλούσιο σε λιπαρά όπως κάποιο γλυκό ή junk food, το οποίο και καταναλώνεται γρήγορα με δυσκολία παύσης και απουσία αίσθησης κορεσμού. 
Η κατανάλωση της τροφής συνδέεται συχνά με δυσάρεστα συναισθήματα που παραμένουν όμως ή επιδεινώνονται εφόσον προστίθενται οι ενοχές ενώ η εκτόνωση είναι παροδική και σύντομη.

Ποια είναι τα συμπτώματα;
Τα συμπτώματα της ΣΥ περιλαμβάνουν την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας φαγητού ακόμα κι αν το άτομο έχει χορτάσει ενώ το αίσθημα του κορεσμού δεν γίνεται αντιληπτό. 

Κατά τη διάρκεια αυτών των επεισοδίων το άτομο τρώει γρήγορα και ανεξέλεγκτα και νιώθει εκτός ελέγχου ακόμα κι αν δεν είναι πεινασμένο. 
Τα συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους είναι κοινά ενώ η σκέψη περιστρέφεται γύρω από το φαγητό. 
Δεν είναι σπάνιο η ΣΥ να εμφανίζεται σε άτομα που συχνά κάνουν αυστηρές δίαιτες χωρίς όμως να έχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα. 
Τα συναισθήματα που ακολουθούν κάποιο επεισόδιο είναι η θλίψη, οι ενοχές και η απέχθεια σχετικά με τον εαυτό αλλά και τον τρόπο σίτισης.
Μετά από ένα επεισόδιο υπερφαγίας το άτομο μπορεί να προσπαθήσει να κάνει δίαιτα ή να τραφεί φυσιολογικά. 

Ωστόσο ο περιορισμός αυτός οδηγεί σε περισσότερα επεισόδια με αποτέλεσμα την εμφάνιση ενός φαύλου κύκλου.

Οι συνέπειες της ΣΥ

Οι συνέπειες μπορεί να επιτείνουν το πρόβλημα και να μειώσουν την ποιότητα ζωής. 
Κάποιες από αυτές μπορεί να αναπτυχθούν αν το άτομο είναι υπέρβαρο λόγω των συχνών επεισοδίων. 
Άλλες συνέπειες όμως οφείλονται στην ασυνέπεια της διατροφής και της εναλλαγής μεταξύ επεισοδίων και στέρησης όπως υψηλή πίεση, διαβήτη τύπου 2, υψηλή χοληστερόλη, καρδιαγγειακά προβλήματα, πεπτικές και αναπνευστικές διαταραχές, μυϊκούς πόνους στις κλειδώσεις και ημικρανίες.

Ποια είναι τα αίτια της ΣΥ;
Τα αίτια της ΣΥ δεν είναι απολύτως γνωστά αλλά ευθύνεται ο συνδυασμός βιολογικών, συναισθηματικών και περιβαλλοντολογικών παραγόντων. 

Ενώ ερευνητικά δεδομένα κατηγορούν κάποια γονίδια για την ανάπτυξη της, η αλλαγή στη χημική ισορροπία του εγκεφάλου και ιδιαίτερα του υποθαλάμου που σχετίζεται με την όρεξη και την πληρότητα παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της. 
Επιπρόσθετα η έλλειψη σεροτονίνης επηρεάζει την διάθεση και ενισχύει τις ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές οδηγώντας σε συμπτώματα υπερφαγίας.
Οικογενειακοί παράγοντες επίσης μπορεί να ευθύνονται για την ανάπτυξη της. 
Τα άτομα που διαχειρίζονται το φαγητό ως μέσο διευκόλυνσης συναισθημάτων και επίλυσης προβλημάτων ακολουθούν μία μαθημένη συμπεριφορά από την παιδική τους ηλικία όπου το φαγητό χρησιμοποιείται ως μέσο καθησυχασμού ή επιβράβευσης. 
Συχνά, υπάρχει ιστορικό έντονης ενασχόλησης με το φαγητό, είτε μέσω ακραίων διατροφικών συμπεριφορών, είτε μέσω της ενασχόλησης με το λεπτό ιδεώδες σώμα. 
Επίσης, οι οικογένειες αυτές δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη αυτονομίας και ατομικότητας στα μέλη, οπότε οι αυστηρές δίαιτες και η υπερφαγία που τις ακολουθεί αποτελεί μια προσπάθεια του ατόμου να ελέγξει κάτι στην ζωή του. Στην ενήλικη ζωή το φαγητό συνεχίζει να θεωρείται αποτελεσματικός τρόπος διαχείρισης δυσάρεστων κυρίως συναισθημάτων. 

Γι?αυτό και συχνά τα άτομα με ΣΥ εμφανίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολία αποτελεσματικής επίλυσης προβλημάτων όπως επίσης και στον έλεγχο των παρορμητικών συμπεριφορών, της διάθεσης, της ανίας, της ανησυχίας, του άγχους και του θυμού.
Οι γυναίκες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο συγκριτικά με τους άντρες ενώ η διαταραχή είναι πιο κοινή στα τέλη της εφηβείας και τις αρχές της ενηλικίωσης. Οι πάσχοντες έχουν συνήθως ένα πλούσιο ιστορικό όσον αφορά προηγούμενες επιτυχημένες και μη, διαιτητικές προσπάθειες κυρίως κατά τη διάρκεια της παιδικής αλλά και της εφηβικής ηλικίας.

Θεραπεία
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των επεισοδίων υπερφαγίας επιτυγχάνεται μέσω της αυτοδιαχείρισης με την ενεργή συμμετοχή του ατόμου. 

Η παρέμβαση αυτή έχει τρία στάδια αλληλοσυνδεόμενα μεταξύ τους: την αυτοπαρατήρηση, αυτοαξιολόγηση και τον αυτοέλεγχο. 
Αρχικά δίνεται έμφαση στην παρατήρηση και παρακολούθηση της συμπεριφοράς και των συνεπειών της. 
Το άτομο συνειδητοποιεί και εντοπίζει τις δυσλειτουργικές συμπεριφορές, τη συχνότητα και την επανάληψη τους. 
Κατόπιν, μέσω της αυτοαξιολόγησης, ο πελάτης συγκρίνει και αξιολογεί τις επιτεύξεις του προηγούμενου σταδίου. 
Τέλος μέσω της αυτορρύθμισης ενδυναμώνεται ο προσωπικός έλεγχος. 
Το άτομο μαθαίνει να καταγράφει τις δυσλειτουργικές συμπεριφορές, τις αυτόματες σκέψεις και τα αρνητικά συναισθήματα μέσω της αυτοπαρατήρησης.
Πιο αναλυτικά τα στάδια περιλαμβάνουν:
Ψυχοεκπαίδευση γύρω από την παχυσαρκία
Παράγοντες που ενεργοποιούν τα Υπερφαγικά Επεισόδια
Εκμάθηση διαχείρισης αρνητικών συναισθημάτων
Τροποποίηση της αξιολόγησης του εαυτού και του σώματος
Έλεγχο πάνω στην τροφή και μείωση της ποσότητας της
Ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων και διεκδικητικής συμπεριφοράς

Η καταγραφή βοηθά αποτελεσματικά στον εντοπισμό των συναισθημάτων που οδηγούν σε υπερφαγία αλλά και το επίπεδο της πείνας. 

Κάποια άτομα είναι πιο επιρρεπή σε υπερφαγικά επεισόδια λόγω θυμού, άλλα λόγω στεναχώριας ή άγχους. 
Επίσης η συχνότητα και η ένταση διαφέρουν. 
Η αντιμετώπιση και διαχείριση των συναισθημάτων μπορεί να επιτευχθεί με πιο υγιείς συμπεριφορές όπως η κοινωνική συναναστροφή με φίλους, η χαλαρωτική μουσική και η φυσική δραστηριότητα.
Η παρορμητική συμπεριφορά περιορίζεται με την εκπαίδευση παρεμβολής μεταξύ της σκέψης και της αντίδρασης. 

Αν η παρόρμηση για κάποιο φαγητό είναι έντονη, μπορεί η ενασχόληση με κάποια άλλη δραστηριότητα να την μειώσει. 
Η καταγραφή των τροφών είναι σημαντική στη διαδικασία μείωσης των υπερφαγικών επεισοδίων. 
Μία πληθώρα ερευνών δείχνουν ότι τα άτομα με ΣΥ μέσω της κατανάλωσης τροφών πλούσιων σε υδατάνθρακες και γλυκόζης αυξάνουν την ευχαρίστηση και συμβάλλουν στη μείωση του άγχους.
Πολύ σημαντικό ρόλο έχουν και οι συμπεριφορικές τεχνικές όπως η καθυστέρηση αντίδρασης σχετικά με την λήψη τροφής, η τεχνική της αντικατάστασης της δυσλειτουργικής συμπεριφοράς, η έκθεση και η θετική ενίσχυση.
Δεν υπάρχει ενδεδειγμένη φαρμακευτική αγωγή και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση βοηθά από μόνη της. 

Δυστυχώς όμως τα άτομα με υπερφαγία σπάνια αναζητούν βοήθεια. Πολλές φορές αγνοούν τη σοβαρότητα του προβλήματος αλλά κυρίως νιώθουν ντροπή και ενοχές για το πρόβλημα τους.
ΔΡ. ΤΈΣΣΑΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΎΛΟΥ-ΚΛΙΝΙΚΉ ΚΑΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΉ ΨΥΧΟΛΌΓΟΣ – ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΌΓΟΣ ΓΝΩΣΤΙΚΉ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΉ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΎΤΡΙΑ