Στο Κατώφλι του Αγνώστου: Ξεκλειδώνοντας το Ένστικτο...


ένστικτο και εγκέφαλος
Το ένστικτο είναι μια σκέψη άκρως αποτελεσματική και ταυτόχρονα μια αίσθηση παραδόξου. 
Γνωρίζουμε βαθιά μέσα μας ότι ξέρουμε ακριβώς τι χρειάζεται να κάνουμε αλλά δεν γνωρίζουμε τον λόγο. 
Είναι η στιγμή όπου οι κατάλληλες σκέψεις τοποθετούνται με χειρουργική ακρίβεια στην σωστή σειρά, με αποτέλεσμα το μυαλό μας να εισάγεται σε ένα τούνελ ροής. 
Η κριτική της εξωτερικής πραγματικότητας εξανεμίζεται και ο δημιουργικός χρωματισμός των απλών καταστάσεων αρχίζει και μετατρέπεται σε έναν νέο κόσμο.

Αναλύοντας τα Παράδοξα Κατανόησης του Μυαλού
Όταν βρισκόμαστε μπροστά σε κάποια μακροχρόνια δέσμευση, αντιμετωπίζουμε το μπέρδεμα που βιώνει ο εγκέφαλος μας να μας τοποθετήσει με ακρίβεια στο μέλλον. 
Επειδή ο εγκέφαλος μας λειτουργεί για να κάνει καθορισμούς για το ήδη υπάρχον περιβάλλον που βρισκόμαστε και να εντοπίζει σε αυτό απειλές ή ανταμοιβές, δυσκολεύεται να κάνει ακριβείς προβλέψεις μερικών εβδομάδων αργότερα.

Όταν αυτό συνδυάζεται με άμεση ανταμοιβή δημιουργεί ένα είδος νοητικού παράδοξου, το Hyperbolic discounting.

Η ταυτόχρονη συγκέντρωση σε αυτό που θέλεις τώρα με αυτό που θα κερδίσεις αργότερα είναι ένα κλειδί κινήτρου. 
Με αυτό τον τρόπο αποφεύγεις την νοητική διχοτόμηση μεταξύ δύο διαφορετικών παρορμήσεων που έχει ν’ αντιμετωπίσει ο εγκέφαλος σου: να γλυτώσεις από ένα μελλοντικό κίνδυνο ή να κινηθείς προς μια πιθανή ανταμοιβή;

Το ανθρώπινο μυαλό όμως είναι ένας γρίφος. 
Ένα παζλ που για να το λύσεις χρειάζεται να αντιμετωπίσεις ισχυρούς νοητικούς αντιπάλους.

Selectivity bias: συγκεντρώνουμε την προσοχή μας μόνο προς μια πλευρά του περιβάλλοντος και αγνοούμε εντελώς οποιαδήποτε άλλη.
Framing Bias: Οι αποφάσεις όπου παίρνει κάποιο άτομο επηρεάζονται από το πως αντιλαμβάνεται το πρόβλημα και έπειτα από τις συνήθειες και τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας του ατόμου που παίρνει την απόφαση.
Heuristic override: Στην ψυχολογία είναι ένα είδος κανόνων, όπου είτε τους έχουμε μάθει ή είναι hard wired, εμφανίζονται’ όταν αντιμετωπίζουμε προβλήματα με μη ολοκληρωμένες πληροφορίες. 
Τα heuristics είναι απίστευτα εργαλεία όπου τα ανθρώπινα όντα στηρίζονται αλλά και που ταυτόχρονα μας οδηγούν πολλές φορές σε τυφλά μονοπάτια.

Είναι κανόνες όπου όσο περισσότερο τείνουμε να τους αμφισβητήσουμε τόσο μεγαλύτερο μπέρδεμα αντιμετωπίζουμε και τόσο ο εγκέφαλος αισθάνεται να απειλείται.
Confirmation bias: Η τάση να ψάχνουμε στοιχεία που επιβεβαιώνουν ένα ήδη υπάρχον πιστεύω
Οπότε το πραγματικό κίνητρο δεν είναι να αξιολογήσουμε λογικά τα δεδομένα κ να βρούμε μια λύση ή ν’ αλλάξουμε τοποθέτηση, όσο να βρούμε πληροφορίες που υποστηρίζουν την ήδη υπάρχουσα θέση μας.

Η αντίληψη μας μορφοποιείται για να γεμίσει το κενό των προσδοκιών μας
Από την στιγμή όμως που υπάρχει στην μνήμη μια πληροφορία που καθιστά το συγκεκριμένο μοτίβο άξιο να το πιστέψουμε, είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγουμε από αυτήν την αντίληψη. 
Και έτσι το παράδοξο δημιουργείται: είναι απλά μια διαβολική σύμπτωση ή ένα σημάδι να αποφύγουμε ένα πιθανό κίνδυνο; 
Εν τέλει, η σοφία που κρύβει το ένστικτο με ποιον τρόπο μπορεί να αξιολογηθεί;

Θα πρέπει να χορέψουμε με τα ένστικτο μας για να αποφασίσουμε αν θα μείνουμε σε μια κατάσταση ή όχι. 
Το νόημα που δίνουμε σε μοτίβα συμπτώσεων πρώτα δημιουργείται ή προϋπάρχει στο μυαλό και έπειτα προβάλλεται στην εξωτερική πραγματικότητα.

Όταν δεν είμαστε εστιασμένοι σε κάτι ικανό να τραβήξει την προσοχή μας, τότε μπαίνουμε σε default network
Δηλαδή αναλαμβάνει ένα δίκτυο νευρώνων όπου μας τοποθετεί σε Habit tunnel ή αλλιώς σε αυτόματο πιλότο. 
Το συγκεκριμένο δίκτυο ενεργοποιείται όταν βρισκόμαστε σε καταστάσεις που μας προκαλούν άγχος. 
Όμως ο αυτόματος πιλότος δεν ενεργοποιείται μόνο όταν βιώνουμε δυσάρεστα συναισθήματα αλλά και θετικά!

Ο τρόπος που εστιάζουμε την προσοχή μας είναι το μονοπάτι που δίνει όραση στο ένστικτο μας

Κοιτάζοντας Κατάματα τον Κώδικα
Ο εγκέφαλος μας έχει σύστημα ανταμοιβής όπου μας σπρώχνει να υιοθετούμε συμπεριφορές που είναι αποτελεσματικές. 
Αυτές οι ανταμοιβές λειτουργούν ως Achievement Motivators
Το σύστημα ανταμοιβής, όπου ονομάζεται mesolimbic reward center, εξαρτάται πολλές φορές και από εξωτερικές δυνάμεις. 
Αυτές οι δυνάμεις συνδέονται με το κέντρο ανταμοιβής και κατ’ επέκταση με το πώς ενεργοποιείται το ένστικτο.

Το Incentive salience circuitry ανταποκρίνεται ανάλογα με το πως ορίζουμε αυτές τις εξωτερικές δυνάμεις. 
Είναι ένα από τα χιλιάδες φίλτρα του μυαλού για να δίνει νόημα στην πραγματικότητα. 
Αυτή η διαδικασία όμως πολλές φορές καθιστά τον εγκέφαλο μας να πάσχει από rewarddistinction blindness
Δηλαδή από μια θολή αντίληψη στην κατηγοριοποίηση της αξίας των ανταμοιβών
 Γι’ αυτό και υποκύπτουμε σε παρορμήσεις. 
Ο εγκέφαλος πιστεύει ότι βρίσκεται ένα είδος ποιοτικής ανταμοιβής αν υποκύψουμε σ’ αυτές. 
Μήπως η παρόρμηση είναι ένα είδος αρνητικού ενστίκτου ή απλά μια κακή συνήθεια;

Μια φόρμουλα επιτυχίας είναι να καταφέρουμε να υιοθετήσουμε μια ταυτότητα διαφορετική και να την τοποθετήσουμε σε ένα δυναμικό μοντέλο πραγματικότητας, υψηλής αλληλεπίδρασης. 
Όταν γίνει το ‘spin off the identity’’, τότε θα αναζητήσουμε εμπειρίες που ταιριάζουν στις ανάγκες της συγκεκριμένης ταυτότητας. 
Τότε ακριβώς το ένστικτο δίνει την σπίθα της ακραίας δημιουργικότητας. 
Η ταυτότητα βέβαια χρειάζεται να περιλαμβάνει ιχνοστοιχεία μιας καλύτερης εικόνας του εαυτού μας.

Η Κρυφή Δύναμη των Ανταμοιβών
Ο εγκέφαλος μας είναι κατασκευασμένος να αναζητά συνεχώς καινούργιες ανταμοιβές. 
Βέβαια όταν τελικά αποκτήσουμε αυτό που θέλουμε, το παιχνίδι γίνεται βαρετό. 
Αυτό ονομάζεται habituation
Πάντα η μετάνοια θα στέκεται πάνω απ’ το κεφάλι μας ως υπενθύμιση ότι τα πάντα κάνουν απλά κύκλους.

Το ζήτημα δεν είναι το πότε θα πάρουμε γνώση από την εμπειρία αλλά το πότε περιμένουμε να την λάβουμε. 
Η επιθυμία ν’ αποφύγουμε ένα αρνητικό συναίσθημα και να μην έχουμε ισορροπία στις προσδοκίες, είναι ένα ισχυρό, αρνητικό κίνητρο. 
Από την άλλη, η σκέψη της απογοήτευσης απ’ το να μην κάνεις αυτό που θέλεις είναι πολύ ισχυρό και θετικό κίνητρο. 
Όταν συνειδητοποιούμε ότι έχουμε επιλογή για τον τρόπο που θα εκφράσουμε τις ανάγκες μας ή την φαντασία μας, ένα κύμα ενθουσιασμού και ενέργειας μας χτυπά.

Δύο περιοχές του εγκεφάλου σχετίζονται με impressionrelevant informationόπου είναι το σύστημα το οποίο δημιουργεί ίχνη εντυπώσεων από την εμπειρία: η αμυγδαλή και ο posterior cingulated cortex, όπου συνδέονται με το πως αξιολογούμε ανταμοιβές κ κάνουμε οικονομικές επιλογές. 
Και οι δύο αυτές περιοχές ορίζουν το πως καθορίζουμε την αξία των πραγμάτων. 
Και ο πιο κύριος παράγοντας μιας αξίας είναι η εμπιστοσύνη. 
Αν δεν εμπιστεύεσαι τις σκέψεις σου τότε το ένστικτο συνεχίζει να βρίσκεται σε λήθαργο.

Όταν θεωρείς ότι το περιβάλλον γύρω σου παρέχει ασφάλεια, τότε η μαγεία ξεκινά. 
Βέβαια, το μυαλό σου θα προσπαθήσει πολλές φορές να σε πείσει για το αντίθετο. 
Και έτσι το παιχνίδι ξεκινά. 
Μια πάλη ενάντια σε πολλαπλούς εαυτούς που μας προβάλλουν συνεχώς εναλλακτικές πραγματικότητες. 
Το ποια επιλέγεις είναι ένα προσωπικό μονοπάτι αυτό – ανακάλυψης. 
Άλλος ένας γρίφος για το αν το ένστικτο είναι  απλά ένα όχημα ή μια αυτόνομη εναλλακτική πραγματικότητα με δικής της ζωή.

Το ένστικτό είναι μια μίξη μεταξύ θετικού κινήτρου, αντίληψη ανταμοιβών και έκρηξη θετικών συναισθημάτων. 
Είναι ο ξεχωριστός καμβάς όπου τα κατάλληλα χρώματα μπαίνουν στην σωστή θέση για να δημιουργήσουν κάτι νέο και μοναδικό. 
Έναν πίνακα που αντιπροσωπεύει τον πίνακα του νοήματος που δίνουμε στο διαφορετικό.

Η εμπιστοσύνη στο ένστικτο μας ξεκλειδώνει όταν δίνουμε άδεια στον εαυτό μας να εκφράσει τις καλύτερες εκφάνσεις του και να προβάλει τις κρυμμένες δυνάμεις που βρίσκονται μέσα μας.

Χρήστος Παπανίκας
πηγη